Volovod (Orobanche cumana) je jedna od najopasnijih parazitskih biljaka, jer nema hlorofil ni sopstveni koren, pa vodu i hranljive materije crpi direktno iz korena suncokreta.
Napad volovoda drastično smanjuje prinos i kvalitet zrna, a u ekstremnim slučajevima može potpuno uništiti usev.
Povećanje površina pod suncokretom na području delovanja PIS Regionalnog centra Bačka Topola (uslovljeno čestim sušama i stabilnijom profitabilnošću ove kulture) direktno povećava rizik od masovne pojave i širenja volovoda (Orobanche cumana).
Tokom proteklih, kao i ove godine monitoringom suncokreta uočeno je prisustvo ovog parazita na lokalitetima: Zobnatica, Gornja Rogatica, Krivaja, Panonija, Lovćenac.
Zašto veće površine povećavaju opasnost?
Narušavanje plodoreda: Najveći rizik leži u skraćivanju plodoreda. Kada se površine naglo povećaju, suncokret se češće vraća na istu njivu (npr. svake 2–3 godine umesto preporučenih 5–7 godina). To značajno podiže količinu parazitskog semena u zemljištu.
Ekstremni infekcioni potencijal: Samo jedna stabljika volovoda može da produkuje do 50.000 mikroskopski sitnih semenki. Ako se na novim parcelama ne primete prvi, pojedinačni primerci, zemljište će biti kontaminirano za narednih 10 godina.
Širenje mehanizacijom: Sa porastom broja njiva pod suncokretom, kombajni i traktori se intenzivnije kreću sa parcele na parcelu. Ako se mašine ne peru detaljno pri prelasku sa zaraženih lokaliteta, parazit se momentalno seli na do tada čiste njive.
Evolucija novih, agresivnijih rasa: Na severu Bačke je dugi niz godina dominantna rasa E volovoda. Međutim, masovnim gajenjem suncokreta i stalnim pritiskom, parazit mutira. Stručne analize upozoravaju na opasnost od širenja rase F i još virulentnijih formi (G, H) na koje stariji hibridi nemaju genetsku otpornost.
Strategija odbrane od volovoda
Plodosmena (5-7 godina) je najjeftinija, a dugoročno najvažnija agrotehnička mera u strategiji borbe protiv volovoda. Pošto se volovod hrani isključivo parazitirajući na korenu domaćina, pravilnim smenjivanjem useva direktno mu se prekida životni ciklus.
Svake godine kada na parceli nema suncokreta, deo semena volovoda u površinskom sloju zemljišta prirodno propada, čime se postepeno smanjuje takozvana “banka semena”.
„Biološki“ mehanizam plodosmene: pojedine gajene biljke (kukuruz, sirak, proso i sudanska trava) luče kroz svoj koren hemijska jedinjenja (strigolaktone) koja provociraju seme volovoda da klija, ali volovod na njima ne može da parazitira i brzo odumire.
Strigolaktoni su biljni hormoni koje koren biljaka prirodno luči u zemljište. Oni imaju dvojaku ulogu: pomažu biljci u razvoju, ali istovremeno služe kao hemijski signal koji parazitske biljke, poput volovoda, koriste da lociraju svog domaćina.
Obavezna hemijska zaštita (Clearfield / Clearfield Plus): Na parcelama gde postoji sumnja na prisustvo volovoda, preporuka je da se seju isključivo hibridi kompatibilni sa Imazamoks tehnologijom.
Izbor genetike najnovije generacije: Birati hibride koji imaju ugrađenu genetsku otpornost na rase iznad E (odnosno otpornost na rase F, G, H) kako biste predupredili nove mutacije. Iako studije pokazuju da su u uzorcima iz Srbije do sada uglavnom dominantne rase zaključno sa E, geografska blizina Rumunije i Bugarske (gde su rase F,G i H uveliko prisutne) predstavlja konstantan rizik od prenosa semena preko poljoprivredne mehanizacije i semenskog materijala.
Higijena mašina: Zahtevati od uslužnih traktorista i kombajnera da temeljno izduvaju i operu mašine pre ulaska u vašu njivu, posebno ako dolaze sa parcela koje su imale problem sa volovodom.
Volovod tema naučnog skupa
U organizaciji Instituta za ratarstvo i povrtarstvo i Međunarodne suncokretarske asocijacije (ISA), od 15. do 18. juna u Novom Sadu održan je ORO-STRESS 2026 – veliki naučni skup koji je okupio više od 100 stručnjaka iz celog sveta. Glavna tema bila je rešavanje najvećih izazova današnjice u proizvodnji parazitske cvetnice volovoda i sve izraženijih klimatskih ekstrema.
Izvor: PIS
