Mraz, ledena kora i povremena otopljavanja mogu oštetiti ozime useve ili ih uništiti.
Kako ove pojave utiču na prezimljavanje biljaka saznajemo od Ivan Vasilijić dipl. inženjera poljoprivrede PSS Zrenjanin.
Nepovoljne vremenske pojave tokom prezimljavanja biljaka
Osim jakih mrazeva, ledena kora i duža zimska otopljenja su vremenske pojave kojim ozimi usevi mogu biti izloženi tokom zimskog perioda.
Njihov uticaj može da se odrazi na dalji rast i razviće posle obnavljanja vegetacije u proleće, a samim tim i na prinos i kvalitet roda.
Niske temperature, jaki zimski mrazevi u određenim uslovima mogu naneti znatna oštećenja ili čak dovesti do izmrzavanja biljaka.
Stepen oštećenja zavisi od nivoa razvijenosti biljke i vremena tokom kog se temperatura nalazi ispod kritične tačke za taj stadijum razvoja biljke.
Kaljenje
Jedan od uslova za uspešno prezimljavanje je da biljke u zimski period uđu dobro pripremljene.
Ozime vrste zahvaljujući postepenom prilagođavanju na niske temperature (kaljenju) mogu da podnesu veoma niske temperature.
Kaljenje je kompleks fizioloških i biohemijskih promena u toku kojih biljke postepeno stiču otpornost prema niskim temperaturama.
U prvoj fazi kaljenja dolazi do nagomilavanja šećera i drugih organskih materija, koje imaju nisku tačku mržnjenja, te povećavaju otpornost na mrazeve.
Druga faza kaljenja je proces obezvodnjavanja i povećavanja sadržaja suve materije.
Ozimi usevi podnose bez oštećenja dosta niske temperature.
Izmrzavanje nastaje kada se temperatura zemljišta na dubini čvora bokorenja spusti ispod kritične vrednosti i zadrži duže vreme.
Uginuće čvora bokorenja dovodi do uginuća cele biljke.
U slučaju da nadzemni delovi potpuno ili delimično izmrznu, a čvor bokorenja ostane neoštećen, biljke će obrazovati nove izdanke.
Od ozimih žita najotpornija je raž, za koju je kritična temperatura na dubini čvora bokorenja od -22 ºC do -24 ºC.
Najosetljiviji je ječam, čija je kritična temperatura između -12 ºC i -15 ºC.
Kritične temperature za većinu sorata pšenice je između -16 ºC i -18 ºC .
Lucerka i detelina su usevi koji su takođe izloženi dejstvu niskih temperatura tokom zime. Uz kaljenje lucerka izdržava zimske mrazeve do -25 ºC.
Ledena kora uzrok stradanja biljaka
Tokom prezimljavanja ozimih strnih žita oštećenja i njihovo stradanje ne moraju uvek da budu prouzrokovani direktnim delovanjem niskih temperatura.
Ledena kora je jedna od nepovoljnih vremenskih pojava u toku zime.
Kada posle jačih otopljenja nastupi naglo zahlađenje, voda od otopljenog snega pretvara se u led.
Razlikujemo tri tipa ledene kore:
– Ledena kora priljubljena neposredno uz zemlju – otopljena voda koja je prodrla u zemljište i ponovo se zaledila usled zahlađenja. Ovaj vid ledene kore može nastati i pri padanju kiše na rashlađeno zemljište (od 0 ºC do -3 ºC).
– Ledena kora između snega i zemlje – nastaje usled otapanja pa ponovnog zamrzavanja snega ili ledene kiše koju je pokrio novi sneg.
– Viseća ledena kora – ako se otopi sneg ispod ledene kore, ostaje samo ledena kora koja ne nanosi bitne štete usevima.
Najveće štete nanosi priljubljena ledena kora, posebno ako je njena debljina između 5-7 cm. Takva ledena kora pritiska biljke ka zemlji i na taj način ih oštećuje.
Bez obzira na tip nastanka ledene kore, ukoliko biljke duže budu pod ledenom korom, mogu da stradaju usled gušenja i gladovanja, jer se sve rezerve ugljenih hidrata troše na disanje.
Pri naglom otapanju ledene kore takođe može doći do oštećenja i stradanja biljaka.
U takvim uslovima se pogoršava provetravanje zemljišta, biljke počinju da dišu anaerobno, što za posledicu ima stvaranje otrovnih materija, opasnih za biljku.
Sposobnost biljaka da spreče anaerobne procese i podnesu njihove toksične produkte stoji u vezi sa opštom otpornošću ozimih strnih žita na zimu.
Periodi otopljavanja mogu „probuditi“ biljke
Zimska otopljenja su u uslovima nestabilnih zima veoma česta i nepovoljna pojava. To su uglavnom kraći ili duži vremenski periodi sa pozitivnom srednjom dnevnom temperaturom vazduha.
Za prezimljavanje ozimih useva najopasnija su zimska otopljavanja (sa pozitivnom srednjom dnevnom temperaturom vazduha) u trajanju više od 5 dana bez snežnog pokrivača.
Izazivaju prevremeno aktivno razviće biljaka i pad temperature može da izazove štetne posledice.
Uslovi prezimljavanja ozimih useva i višegodišnjih leguminoza veoma utiču na dalji rast i razviće u prolećnom delu vegetacije, a sa tim i na kvalitet i prinos.
Biljke koje ne prođu normalno period mirovanja, ne razvijaju se normalno ni u daljem vegetacionom periodu.
Jedan od uslova za uspešno prezimljavanje, posebno ozimih vrsta, je da one uđu u zimski period dobro razvijene i dobro ukorenjene.
